تکامل چهره نگاری در نقاشی کودکان

کودک در فاصله ۳ تا ۴ سالگی، سعی می‌کند تصویر شخص یا اشخاص را بکشد. این تصویر شامل عناصر مشخص و معین از قبیل یک دایره، به جای سر و در اطراف آن چند خط به جای بازوها و پاهاست.
علت ساده بودن نقاشی در این سن از ناآشنایی با فن ناشی نمی شود، بلکه ایت درست همان تصویری است که کودک از بدن در ذهن دارد. این تصویر دارای یک سر است که برای کودک مهم جلوه می کند.
زیرا سر موضع حس های شنوایی و بینایی است و این رو برقراری ارتباط با خارج را میسر می سازند و دیگر این که دارای بازوهایی است که امکان گرفتن و لمس کردن اشیا را در بردارد و دارای پاهایی است که امکان جا به جا شدن را فراهم می کند.
کودک در سال های اول زندگی اش هنگام کشدن آدمک، تنه او را فراموش می کند، زیرا به نظر او وظیفه و عمل بدن زیاد مهم نیست. محصول گرافیکی که بر اثر ادراک کودکان این سن و سال در همه نقاط جهان به دست می آید.
موجودی است که در همه جا شکل واحدی دارد. بعد از این مرحله است که کم کم در داخل دایره، دو چشم بزرگ نمایان می شود. این موجود دارای دو چشم می شود، زیرا در صورت هیچ چیز مثل چشم ها کودک را جذب نمی کند، آنچه نوزاد را به خود جذب می کند و باعث تشخیص افراد آشنا از ناآشنا می شود نیز همین چشم ها هستند، در مرحله بعدی گوش ها را نیز می کشند که اغلب به اندازه اغراق آمیزی بزرگ اند. این آدمک بعدا صاحب ابرو و مژه هم می شود.
در ۶ سالگی تصویری که کودک در ذهن خود از بدن خودش دارد کامل تر است و بنابراین آدمکی که رسم می کند دارای گردن و دو دست هم هست که در انتهای بازوها قرار گرفته اند، معمولا بلندای آدمک چهار برابر پهنای آن رسم می شود.
برای اینکه کودک بتواند تصویر کاملی با تمام اعضا و حرکات بدن رسم کند، حداقل به ده سال وقت نیاز دارد و البته گاهی هم هرگز موفق به انجام آن نمی شود.
به گفته گودیناف اصولا نقاشی آدمک بیانگر پختگی فکری کودکان است بسیاری از دانشمندان، برای آزمون هوش نقاشی کودک را با در نظر گرفتن تکامل آن از نظر بدن، لباس و غیره بررسی می کنند.

 

آزمایش هایی که در این مورد انجام شده نشان می دهد که نتیجه کار به عوامل زیادی از قبیل انگیزه نقاشی، ورزیدگی در کار گرافیک و تمرین و علاقه و توجه لحظه ای کودک بستگی دارد.
به عنوان مثال اگر کودکی بخواهد تصویر شخصی را نقاشی کند، چنانچه از او خوشش آمده باشد و یه به او بی اعتنا باشد در جزئیات و اندازه نقاشی ای که از او می کشد تاثیر می گذارد.

در هر حال اگر بتوان در نقاشی های کودک قاعده ای کلی برای شناخت پختگی او به دست داد این است که می توان با بررسی چندین نقاشی او، با در نظر گرفتن و ارزش دادن به هر یک از اعضای مختلف بدن که نقاشی کرده و پویایی و زنده بودن صورت و جزئیات آن به درجه هوش و پختگی او پی برد.

نقاشی و زندگی عاطفی کودک
نقاشی وسیله ای برای بیان زندگی عاطفی کودک است که به او فرصت می‌دهد تا از طریق نقاشی های آزاد و دلخواه حالت روانی و احساس های آنی همچنین تحریکات ریشه‌دار و عمیق خود را بیان کند.
برای مطالعه شخصیت کودک چندین راه را باید طی کرد که عبارتند از: نظارت دقیق بر حرکات یا بازی ، تحلیل زبان گفتاری او، تعبیر خواب ها، رویا ها و نوشته ها ( انشا و یادداشت روزانه)، تحلیل نقاشی نیز از همین مقوله است ولی نقاشی نسبت به دیگر وسایل بیانی ، دارای ۲ امتیاز روان شناختی است: یکی امکان نظارت از فاصله دور و بدین ترتیب پرهیز از دخالت مستقیم و غیرمستقیم بزرگسالان در نقاشی کودکان و دیگری امکان مقایسه نقاشی های مختلف که در زمان‌های متفاوت کشیده شده اند. کودک بسیار زود متوجه می شود که رسم و نقاشی وسیله بیانی است که با افکار مطابقت می کند و او را در تخیلاتش آزاد می گذارد و در عین حال لذت سرشاری برای وی فراهم می‌آورد. علاوه بر آن، نقاشی به او امکان می دهد که افکار درونی اش را یا به عبارت دیگر، خویشتن خودش و تاثیر پذیری درونی خود از فرهنگ و محیطش را نجات دهد.
کودک به کمک نقاشی ، کشمکش ها و دلهره های درونی اش را آشکار می کند بدین طریق، از اثر آنها می کاهد. هنگامی که کودک به وسیله نقاشی و تصویر اظهار نظر می کند، آثار بسیاری از شخصیت خود را آشکار می سازد، ولی او این کار را برای دلخوشی ما یا فراهم کردن امکان شناخت و بررسی روان شناختی انجام نمی دهد، بلکه آنچه برای او او مهم است بیرون ریختن تجربه های اندوخته شده او است که نمایانگر وجود اوست.
نقاشی های کودکان از همان نخستین مرحله ها و وجود تفاوتهای فردی را به روشنی مشخص می کند و با پیشرفت مراحل تفاوت‌های دیگری را که شامل عوامل فرهنگی و اجتماعی است و در تحلیل شخصیت کودک گفتگو با او یکی از عناصر لازم به شمار می آید نمایان می سازند.

 

امتیازدهی
PDFPrint
نویسنده :
منبع : روانشناسی کودک و نوجوان - دکتر محمدعلی احمدوند

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *