حقوق کودکان

حقوق کودکان مجموعه‌ای از حقوق بشر ویژه کودکان است که بر پشتیبانی و نگهداری از افراد جوان تمرکز دارد. کنوانسیون حقوق کودک (CRC) 1989 یک کودک را به عنوان فردی که به سن هجده سال نرسیده‌است تعریف می‌کند. حقوق کودکان شامل حق برقراری ارتباط با هر دو والدین، هویت انسانی و همچنین نیازهای اساسی برای حفاظت فیزیکی، غذا، آموزش عمومی دولتی، مراقبت‌های بهداشتی و قوانین کیفری مناسب براساس سن و رشد کودک، حفاظت برابر از حقوق مدنی کودک و آزادی از تبعیض بر اساس نژاد، جنسیت، گرایش جنسی، هویت جنسیتی، منشأ ملی، مذهب، معلولیت، رنگ، قومیت یا سایر ویژگی‌ها. تفسیر حقوق کودکان طیفی از اجازه دادن به ظرفیت کودکان برای داشتن اختیار عمل تا اعمال نظر فیزیکی، روانی و احساسی بدون هیچگونه بدرفتاری با کودکان را دربرمی‌گیرد. هر چند که آنچه که شامل بدرفتاری می‌شود باید در رابطه با آن بحث شود.
زمانی که فرزندان به دنیا می آیند، والدین وظیفه دارند موجبات خیر و صلاح فرزندان را فراهم آورند و با ایجاد کانون گرم، محبت، گذشت و ایثار و دیگر صفت های انسان را به کودکان آموزش دهند و در تربیت طفل که عبارت از آموختن طفل به آداب اجتماعی، اخلاق متناسب با محیط خانوادگی و همچنین در فراگرفتن طفل به علم و صنعت یا حرفه ای متناسب با زمان و وضعیت اجتماعی و خانوادگی که بعدا بتواند شغل مناسبی برگزیند، کوشش نماید.
از جمله حقوق و سیع کودکان موارد زیر می باشد:

1- پذیرش کودک
از مسائل مهم حقوق کودکان مسئله پذیرش کودک است. کودک را به هر وضع و صورتی که هست باید پذیرا بود، پسر یا دختر، زشت یا زیبا.

2- احترام به کودک
رسول خدا می فرماید: فرزندان خود را گرامی دارید، چرا که خداوند بنی آدم را تکریم کرده است. احترام به کودک و حسن معاشرت پدر و مادر با وی یکی از اساسی‌ترین عوامل ایجاد شخصیت مطلوب در کودک است.
اصولا احترام یکی از بزرگترین عوامل جلب محبت و اطاعت است، اگر کودک در محیط خانواده مورد احترام باشد، از اوامر پدر و مادر کمتر سرپیچی می کند.
یکی از طرق احترام به شخصیت افراد، سلام کردن است. سلام به کودک دو اثر روانی دارد:
1- باعث تقویت خوی پسندیده تواضع و فروتنی در سلام کننده می‌شود.
2- به وسیله احیاء شخصیت و ایجاد استقلال و اعتماد به نفس طفل می گردد.

3- نامگذاری کودک
والدین کودک موظفند نام خوبی برای کودک خود معین کنند. رسول اکرم می‌فرماید: از حقوق فرزندان بر عهده والدین است که نام خوبی برای او تعیین کنند و به خوبی ادبش نمایند. کودکانی که به واسطه اسم نامناسب یا نام خانوادگی بد مورد استهزاء و تمسخر قرار می گیرند، روحیه خود را می بازند و همواره منزوی و افسرده خاطرند.
از آنجایی که نام یکی از طرق شناسایی فرد در جامعه و خانواده می باشد، به موجب قانون ثبت احوال، الزامی است که هر فردی هر نامی را برای خود انتخاب نماید، مگر نام هایی که در نظام نامه ثبت احوال ممنوع است.

4- تغذیه کودک
هیچ شیری برای کودک بهتر از شیر مادر نیست. پیامبر اکرم (ص).
شیر مهمترین غذایی است که هر کودکی پس از تولد و بخشی از دوران کودکی احتیاج به آن دارد.
شیر مادر هم از نظر جسمی و هم روانی و اقتصادی دارای مزایایی است. شیر مادر زود هضم است لذا کمتر باعث ناراحتی های گوارشی نظیر اسهال، استفراغ و … است. چون تامین کننده برخی از پادزهرهای طبیعی است کودک را در برابر بعضی عفونت ها و بیماری ها مصون می سازد.
از نظر روانی نیز عامل تبادل عاطفی بین مادر و نوزاد است.
از نظر اسلام مدت شیر دادن به کودک ۲۱ الی ۲۴ ماه است. «حمله و فضاله ثلاثون شهراً» مدت بارداری و شیرخوارگی سی ماه است.
البته باید متذکر شد که شیر دادن از لوازم حضانت نمی باشد. یعنی مادر مجبور نیست به طفل خود شیر بدهد مگر اینکه تغذیه طفل به غیر شیر مادر ممکن نباشد.

5- پوشاک کودک
کودک را باید پوشاند و لباسی برای او تهیه کرد که در ضمن حفظ زیبایی و سلامت بدن، موجبات ارضای سلیقه و رشد او فراهم آید. در لباس اصل بر این است که سلامت جسم و بهداشت او تامین شود.

6- مسکن کودک
شکی نیست که فرزندان در همان خانه ای زندگی می کنند که پدران و مادرانشان در آن سکونت دارند ولیکن کودک به تناسب رشد نیاز به محلی دارد که آن را از خود بشناسد و اشیاء مورد علاقه اش را در آن قرار دهد و این حق کودک است که والدین در حد وسع و امکان خود در این رابطه اقدام نماید.

7- بهداشت کودک
والدین وظیفه دارند به تامین سلامت جسمی کودک پرداخته و محیط مناسبی برای رشد او فراهم کنند. با مراقبت های بهداشتی، با پیشگیری ها و درمان، فرزند را از خطر مرگ و میر حفظ کرده و هم از آلودگی ها دور دارند. ماده ۲۴ پیمان جهانی حقوق کودک اعلام داشته است که:
کودکان حق دارند از بالاترین سطح بهداشت و خدمات پزشکی برخوردار شوند.

8- حمایت کودک
از کودک باید حمایت کرد تا او بتواند با اطمینان خاطر به پشتگرمی والدین به پیش رود و از دشواری ها و مشکلاتی که بر سر راه او است نهراسد.

9- امنیت کودک
کودک نیازمند به امنیت است، هم امنیت جسمانی و هم روانی، او می‌خواهد که محیط رشد او محیطی امن و دور از هرگونه درگیری و تصادم باشد زیرا در غیر این صورت، هستی و موجودیت خود را در خطر می‌بیند.

10- محبت به کودک
کودکان نیاز به محبت دارند و رفع این نیاز یک ضرورت است. کودکی که از مهر و محبت خانوادگی برخوردار نشود احساس بی کسی و ناامنی می‌کنند که این خود سبب انحطاط و سقوط است و در مواردی سبب وارد آمدن ضربتی بر روان طفل.
پیامبر اسلام در مورد محبت به کودکان می‌فرماید: کودکان خود را دوست بدارید و نسبت به آنها مهر بورزید و به وعده‌ای که به آنها داده اید وفا نمایید. خداوند بر هر چیزی خشم نمی گیرد آن چنان که به خاطر زنان و کودکان خشم می گیرد. (تفصیل وسائل الشیعه، ج 3، ص 135)

11- رعایت آزادی و استقلال
رسول اکرم (ص) سنین میان تولد تا ۲۱ سالگی را مهمترین مرحله رشد و نمو انسان معرفی کرده است، می فرماید:
فرزند، در هفت سال اول سید و آقاست و در هفت سال دوم مطیع و فرمانبردار و در هفت سال سوم وزیر مسئول و طرف شور است (مکارم الاخلاق، ص 115).
حضرت علی علیه السلام فرموده است: خداوند لباس برازنده آزادی را بر اندام انسان پوشانده است. کودکان را نمی‌توان همچون مردم قدیم به چشم بردگی نگریست. اینان برده پدران، مادران، قانونگذاران، مسئولان امور آموزشی و پرورشی و بالاخره زمامداران نیستند (ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج 6، ص 43).

12- آموزش
از وظایف والدین، دادن آموزش های اساسی به کودکان است.
رشد طبیعی عقل از دوران کودکی و همزمان با رشد طبیعی بدن به طور خودکار آغاز می‌گردد و تا وصول به رشد نهایی خود همچنان ادامه دارد.
در ۱۴ قرن قبل، حضرت علی فرموده اند: فضیلت درک و فهم مطالب علمی خیلی بیشتر از فضیلت تکرار و خواندن و فراگرفتن آن است (غرر الحکم، ص 517).
ماده ۲۸ پیمان جهانی حقوق کودک مقرر می‌دارد که برخورداری از آموزش و پرورش حق هر کودک است و دولت ها باید امکان آموزش ابتدایی رایگان و اجباری را برای همگان فراهم آورند.

13- پرورش
در اصل هفتم اعلامیه حقوق کودک آمده است:
هدف تعلیم و تربیت باید رشد فکری کودک، پرورش استعدادهای او، پرورش قوه قضاوت او، پرورش حس مسئولیت اخلاقی و اجتماعی او و بار آوردن او به عنوان یک عضو مفید جامعه، تحت شرایط مساوی با دیگران است.
باید دانست که در پرورش استعدادها، نه استعدادی باید نادیده گرفته شود و نه نیمه کاره و ناتمام در نیمه راه متوقف بماند. این درست مثل این است که درختی را در نیمه راه بارور شدن، قطع کنیم یا حتی به او اجازه روییدن ندهیم (بهشتی، 1377؛ ص 187).
خانواده و کلیه دستگاه‌های تعلیم و تربیت باید درصدد رشد دادن فکر کودک باشند. باید به سوالات و چراهای او احترام بگذارند و پاسخ صحیح و عاقلانه به او دهند تا پر و بال عقلش گشوده شود.
یکی دیگر از مصادیق پرورش، ایجاد مسئولیت اخلاقی و اجتماعی در کودک است تا او را برای رسیدن به کمال و سعادت یار و مددکار باشیم. زیرا یک انسان اخلاقی که زیبایی و خیر و نیایش و آرامش وجدان را در اعمال پسندیده اخلاقی می‌بیند، هرگز مسئولیت های اجتماعی را زیر پا نمی‌گذارد.
یکی از مصادیق پرورش، پرورش قوه قضاوت است. در زندگی اجتماعی، روابط مردم آنچنان است که هر فردی باید یک قاضی باشد، آن هم یک قاضی بصیر و وظیفه شناس و این مربوط می‌شود به رشد فکری و اجتماعی مردم و هم به ایمان آنان و هر دوی آنها منوط است به یک تربیت صحیح که باید از محیط خانواده شروع گردد و در محیط اجتماعی به ثمر برسد.

14- بازی و تفریح
یکی از طرف پرورش شخصیت در کودکان، شرکت بزرگسالان در بازی آنهاست. در این موقع روح طفل از مسرت و شادی لبریز می‌شود.
در باطن خویش احساس می‌کند که کارهای او آنقدر ارزنده و مورد توجه است که اولیایش با وی همکاری می کنند و خود را هم سطح او قرار می‌دهند.
پیشوایان گرامی اسلام به بازی با کودکان توجه خاصی داشته اند و درباره آن به مسلمین، سفارشات لازم را نموده اند.

15- نظارت و کنترل
کودک نیاز به کنترل دارد. کنترلی که او را از خطرات گوناگون حفظ نماید و راه را برای سعادتمندی او باز نماید. غفلت از کودک به معنای حذف یا نادیده گرفتن کودک است. غفلت به منزله الگوی پایدار است که بیانگر رابطه متقابل اندک والدین و کودک، حذف و برآورده نساختن نیازهای اولیه کودک از لحاظ جسمانی و یا هیجانی، از جمله در زمینه تغذیه، سلامت، پوشاک، نظافت، تربیت، مراقبت پزشکی، حمایت، ابراز عشق و علاقه است (خضروی، 1375؛ ص 32).

حقوق والدین یا تکالیف کودک نسبت به والدین
رسول خدا می فرماید: خشنودی پدر و مادر، رضای خداوند است و خشم الهی در غصب پدر و مادر می باشد.
ماده ۱۱۷۷ قانون مدنی می‌گوید: طفل باید مطیع ابوین خود بوده و در هر سنی که باشد باید به آنها احترام بگذارد.
آنچه از آیات قرآن و روایات در این رابطه مطرح شده است می توان موارد زیر را به عنوان وظیفه فرزندان برشمرد.
– اطاعت از والدین جز در آنجا که مسئله گناه و دعوت به نافرمانی از خدا باشد.
– نیکی و احسان به والدین و مددرسانی به آنان به ویژه در آنگاه که درخواستی کرده باشند.
– رعایت اخلاق خوش و برخورد مناسب با والدین در همه احوال و شرایط.
– قدردانی و سپاسگزاری از نعمت های خدا که چنین والدینی را در اختیار او قرار داده و ادای عمل آن سپاس.
– دعا برای والدین
– تواضع و فروتنی در برابر آنان
– خودداری از اهانت به والدین
– نگاه با رافت و محبت و حتی مراقبت در این امر که صدای او از صدای پدر و مادر بلند تر نشود.

امتیازدهی
PDFPrint
نویسنده :
منبع : برگرفته از کتاب حقوق کودک - زهرا عطایی

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *