رابطه کارایی خانواده با کمال گرایی مثبت و منفی در دانش آموزان

چکیده:

از آنجایی که محیط خانواده در شکل گیری کمال گرایی مثبت و منفی تاثیر بسزایی دارد، هدف اصلی این پژوهش بررسی رابطه کارایی خانواده با کمال گرایی مثبت و منفی در دانش آموزان است.
280 دانش آموز دختر دبیرستانی از پایه دوم و سوم به روش تصادفی خوشه ای انتخاب شده و با تکمیل مقیاس سنجش خانواده و کمال گرایی مثبت و منفی در این پژوهش شرکت کردند.

مقدمه

کمال گرایی یکی از ویژگی های شخصیتی است و نقش مهمی را در علت شناسی، استمرار و دوره بالینی آسیب شناسی های روانی بازی می کند (شافران، کوپر و فیربرن، 2002). اغلب مولفان کمال گرایی را دو نوع می دانند: کمال گرایی مثبت و منفی. اگر چه این دو نوع کمال گرال گرایی با یکدیگر همبسته هستند و نباید به عنوان دو قطب مخالف در نظر گرفته شوند (بیلینگ و اسرائیلی، 2004).

 

کمال گرایی

 

 

نتایج مطالعات صورت گرفته در خصوص کمال گرایی نشان می دهند، کمال گرایی بسته به مثبت یا منفی بودن می تواند با رفتارهای سازگارانه یا ناسازگارانه در ارتباط باشد.
هماچک معتقد بود دو نوع کمال گرایی از یکدیگر متمایز بوده و کمال گرایی را به دو نوع کمال گرایی بهنجار ( تلاش و رقابت برای برتری) و کمال گرایی نابهنجار (انتظارات غیرواقع بینانه) تقسیم کرد.
کمال گرایی مثبت با پیامدهایی از جمله عاطفه مثبت، عزت نفس بالا، خودشکوفایی و … و کمال گرایی منفی با پیامدهایی همانند عزت نفس پایین، باورهای غیر منطقی و … در ارتباط هستند.
در خصوص علت شناسی کمال گرایی، محققان سازه های چندی را در شکل گیری کمال گرایی موثر دانسته اند؛ یکی از عوامل محیط خانواده و جو عاطفی حاکم در خانواده افراد کمال گرای مثبت و منفی است. عملکرد خانواده یعنی توانایی خانواده در هماهنگی یا انطباق با تغییرات ایجاد شده در طول حیات، حل کردن تعارض ها، رعایت حد و مرز میان افراد و …. با هدف حفاظت از کل نظام خانواده.
با توجه به اینکه محیط خانواده نخستین و بادوام ترین عامل اثرگذار در رشد شخصیت است عملکرد خانواده در راستای تعیین ارتباط افراد با یکدیگر، ایجاد نظم در خانواده، ابراز عواطف و … از اهمیت بالایی برخوردار است.
نتایج مطالعات رایس، اشبی و پرسور (1996) نشان داد، کمال گرایان نا بهنجار در قیاس باکمال گرایان بهنجار، والدین خود را به عنوان افرادی کمتر تشویق کننده، بیشتر سخت گیر و انتقادگر ادراک می کنند که این نتایج با یافته های فراست، لاهارت و روزنبلت (1991) همخوانی دارد.
در یک مطالعه، والدینی که اعتقاد به کامل و بی عیب و نقص عمل کردن فرزندان داشتند، به شیوه فرزندپروری استبدادی گرایش نشان دادند (روبین، کوپکه و موی، 1990).

 

کمال گرایی

 

نتایج مطالعات کاوامورا، فراست و هارماتز (2002) در نمونه ای 337 نفری نشان دهنده ارتباط بین سبک تربیت سخت گیرانه و استبدادی با کمال گرایی منفی در زنان و مردان بود.
پژوهش حاضر با استفاده از مدل مک مستر، مدلی سیستمی با جهت گیری بالینی از کارکرد خانواده که خصوصیات رفتاری و ساختاری گروه خانواده و الگوهای تبادلی مهم میان اعضای خانواده را معین می کند، انجام گرفته است. در این پژوهش برای بررسی کمال گرایی مثبت و منفی از پرسشنامه کمال گرایی مثبت و منفی شورت و همکاران (1995 به نقل از هسه و همکاران، 2002) استفاده شده است.

روش

جامعه آماری این پژوهش را کلیه دانش آموزان دختر دبیرستانی سال دوم و سوم تشکیل می داد که در دبیرستان های دولتی و غیرانتفاهی مشغول به تحصیل بودند. 280 نفر دانش آموز دختر دبیرستانی از 6 دبیرستان موجود به شیوه نمونه گیری خوشه ای انتخاب شدند.

ابزارهای پژوهش

در این پژوهش از مقیاس سنجش خانواده مک مستر استفاده شده است. فرم فارسی پرسشنامه 45 سوالی است که در یک مقیاس 4 درجه ای کارایی خانواده را می سنجد.
مقیاس کمال گرایی مثبت و منفی (PANPS) که یک آزمون 40 سوالی است که 20 ماده آن کمال گرایی مثبت و 20 ماده دیگر آن کمال گرایی منفی را می سنجد. پرسش ها در مقیاس 5 درجه ای لیکرت، سنجیده می شود.

نتایج

نتایج این پژوهش که در نوع خود از نظر بررسی رابطه کارایی خانواده با کمال گرایی مثبت و منفی، اکتشافی محسوب می شود، نشان داد که کارایی خانواده و سازه های آن همبستگی مثبت معنادار با کمال گرایی مثبت دارند.
تحلیل آماری داده ها نشان داد که این همبستگی ها بدان معنی است که افزایش سطح کارایی خانواده با سطح کمال گرایی مثبت همراه است. هم چنین افزایش سطح کارایی خانواده در سه سازه نقش های خانوادگی، حل مشکل و ابراز عواطف نیز با افزایش کمال گرایی مثبت همراه است.
نتایج تحلیل رگرسیون گام به گام هم نشان داد که از بین سازه های نقش های خانوادگی، حل مشکل و ابراز عواطف، سازه حل حل مشکل و ابراز عواطف بهترین پیش بینی کننده کمال گرایی مثبت هستند.
نتایج داده های تجربی در خصوص سبک فرزندپروری موجود در خانواده های افراد با کمال گرایی مثبت نشان می دهد که بین کمال گرایی مثبت و سبک فرزندپروری اقتدارگرا رابطه وجود دارد (کاوامورا، فراست هارماتز، 2002؛ فلت، هویت و سینگر، 1995). در خانواده ای با سبک اقتدارگرا، والدین می کوشند فعالیت های کودک را در مسیری منطقی و واقعی هدایت کنند. در چنین خانواده هایی فرزند به استقلال و آزادی فکر تشویق می شود در حالی که نوعی محدودیت و کنترل از طرف خانواده وجود دارد (بامیرند، 1971؛ به نقل از عریضی 1381). وجود این فضا در خانواده می تواند به شکل گیری ویژگی های شخصیتی و انگیزشی کمال گرایی مثبت نظیر توانمندی برای واقع بینی در دو زمینه محدودیت ها و امکانات شخصی (هماچک، 1978) مثبت نگری و توجه به موفقیت ها (اسلید و اوئنز، 1988؛ به نقل از بشارت 1384) کمک کند.
نتایج پژوهش نشان داد بین کارایی خانواده و دو سازه نقش های خانوادگی و ابراز عواطف با کمال گرایی منفی، همبستگی منفی معنادار وجود دارد. بین سازه حل مشکل و کمال گرایی منفی هم رابطه معنادار به دست نیامد.
نتایج مطالعات پیشین نشان می دهند، سبک تربیتی که والدین افراد با کمال گرایی منفی به کار می برند، از نوع استبدادی است. در خانواده مستبد بر قدرت والدین بیش از اندازه تاکید می شود. والدین مستبد می کوشند تا رفتارها و نگرش های فرزندان خود را در مطابقت با مجموعه استانداردهای تدوین شده از طرف قدرت های بالا شکل دهی، کنترل و ارزیابی کنند.در چنین خانواده ای در تقسیم نقش های خانوادگی به توافق تمام اعضای خانواده توجهی نمی شود و این مسئله به شکل یک طرفه توسط فرد مستبد تعیین می شود.
هم چنین بین حل و مشکل و کمال گرایی منفی رابطه معناداری حاصل نشد. یکی از دلایل احتمالی می تواند نوع سوالات خرده مقیاس حل مشکل باشد.
تبیین احتمالی در خصوص رابطه منفی بین ابراز عواطف و کمال گرایی منفی را نیز می توان این گونه بیان کرد که در خانواده هایی با سبک والدینی استبدادی تعاملات کلامی میان والدین و فرزندان تشویق نمی شود و والدین بر حرف شنوی کودک تاکید دارند. کودکی که در چنین خانواده ای پرورش می یاد از ثبات عاطفی کمی برخوردار است و برای حقوق دیگران احترام قائل نمی شود.
روابط به دست آمده از این پژوهش مبنی بر بالاتر بودن کمال گرایی مثبت با افزایش سطح کارایی خانواده و افزایش کمال گرایی منفی با کاهش سطح کارایی خانواده، به متخصصان و مشاوران خانواده کمک می کند تا برنامه هایی برای خانواده های افرادی با کمال گرایی منفی ارائه دهند و در خصوص عوامل موثر در محیط خانواده که در شکل گیری شخصیت کمال گرای منفی اثرگذار است، اطلاع رسانی کنند.

امتیازدهی
PDFPrint
نویسنده :
منبع : 1. بشارت، م. ع. (1384)، پژوهش های روان شناختی، 8 (2 – 1)، 21-7. ؛ 2. زاده محمدی، ع. و ملک خسروی، غ. (1385). خانواده پژوهی، 2 (5)، 89-69؛ 3.نجفی، م.، احدی، ح.، و دلاور، ع. (1385)؛ دانشور (دو ماهانه علمی – پژوهشی دانشگاه شاهد)، 13(16)، 26-17 -

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *