رابطه کار کودک با توسعه و رفاه اجتماعی

کار کودک بر خلاف آنچه به نظر می رسد فقط مشکل کشورهای در حال توسعه نیست. کودکان کار در تمام مناطق جهان یافت می شوند. یکی از دلایل مهمی که کودکان را وادار به کار کردن می کنند، فقر است که درامد حاصل از کار کودک، برای زندگی و خانواده اش ضروری است.
مشکلات اجتماعی مانع تحقق توسعه اجتماعی می‌شوند یا دست‌کم روند دستیابی به آن را به تأخیر می اندازند. یکی از این مشکلات اجتماعی، کار کودکان است. فقر در ایجاد و تداوم این پدیده نقشی اساسی ایفا می کند.
بین کار کودک و توسعه و رفاه اجتماعی ارتباط همبستگی منفی برقرار است. یعنی هرچه یک جامعه توسعه یافته تر باشد میزان کار کودک در آن جامعه کمتر است و برعکس. چنانکه در مطالعه (کلانتری و کیانی ۱۳۸۵) نیز ارتباط مربوط معکوس کار کودک و شاخص توسعه انسانی نشان داده شده است.
کشورهایی که در این مطالعه در سال ۲۰۰۰ از توسعه اجتماعی مطلوبی برخوردار بودند؛ در سال ۲۰۰۶ نیز شاخص توسعه اجتماعی آنها بالا بوده است.

 

کودکان کار

 

فقر، بی‌خانمانی، اعتیاد، پدیده کودکان خیابانی، روسپیگری، بیکاری و فرار دختران از خانه، ترافیک، آلودگی محیط زیست و کار کودک از جمله مشکلاتی هستند که تهدیدی جدی به ویژه برای جوامع در حال توسعه به شمار می‌روند و می‌توانند روند توسعه و رفاه اجتماعی را متوقف کنند یا دست‌کم به تاخیر بیندازند.
در یک برداشت کلی می توان گفت توسعه اجتماعی یکی از ابعاد اصلی فرآیند توسعه و بیانگر کیفیت نظام اجتماعی در جهت دستیابی به عدالت اجتماعی، ایجاد یکپارچگی و انسجام اجتماعی و افزایش کیفیت زندگی است. در حالی که مشکلات اجتماعی در مسیر دستیابی به آرمان های خود مانع ایجاد می کنند.
کار کودک نیز به عنوان یک مشکل اجتماعی، مانعی برای تحقق توسعه و رفاه اجتماعی در مورد توجه است. گزارش های سازمان بین‌المللی کار و مطالعات محققان نشان داده است که هرچه سطح توسعه یافتگی بالاتر باشد کار کودکان کمتر است.
به طور کلی کار کودک به کاری گفته می شود که بچه ها را از دنیای کودکی و قدر و منزلت انسانی محروم می‌کند و برای رشد و تکامل ذهنی و جسمی آنها مضر است. سازمان بین المللی کار، کار کودک را به کاری اطلاق می کند که:
– از نظر ذهنی، جسمی، اجتماعی و اخلاقی برای بچه ها آسیب رسان و خطرناک است
– با تحصیل و فرایند آموزشی آنها تداخل دارد.
یونیسف در گزارش های سالانه خود با عنوان وضع کودکان جهان، اعلام می کند کودکان مشمول کار، از نظر سن و ساعات کاری به دو دسته زیر تقسیم شده‌اند:
۱٫ کودکان ۱۱ – ۵ ساله ای که در طی یک هفته حداقل یک ساعت فعالیت اقتصادی یا حداقل ۲۸ ساعت کار خانگی انجام می دهند.
۲٫ کودکان ۱۴ – ۱۲ ساله ای که در طی یک هفته حداقل ۱۴ ساعت فعالیت اقتصادی دارند یا حداقل ۴۲ ساعت فعالیت اقتصادی همراه با کار خانگی انجام می دهند.

 

کودکان کار

 

از دیدگاهی جمع تر، علل کار کودک به سه دسته کلی تقسیم می شود که سازمان بین المللی کار در مقاله ای با عنوان آینده ای بدون کار کودک به آنها اشاره کرده است:
۱٫ علل بی واسطه: کمبود یا نداشتن پول یا غذا، افزایش قیمت کالاهای اساسی، مقروض بودن خانواده.
۲٫ علل نهفته: از هم پاشیدگی خانواده های گسترده و سیستم‌های حمایت اجتماعی غیررسمی، میزان باروری بالا، انتظارات فرهنگی از کودکان در رابطه با کار و آموزش.
۳٫ علل ساختاری: کاهش درآمد ملی، نابرابری بین ملیت ها و مناطق مختلف وضعیت نامطلوب تجارت (کسب و کار)، شوک های اجتماعی مثل جنگ، مهاجرت.
تحقیق دیگری به بررسی تطبیقی کار کودکان در کشورهای پیشرفته و جهان در حال توسعه پرداخت که نشان دهنده ارتباط معکوس میان کار کودک و شاخص توسعه انسانی در کشورها است. به سخن دیگر، هرچه سطح توسعه یافتگی بالاتر باشد، میزان کار کودکان کمتر است (کلانتری و دیگران، ۱۳۸۵).

قوانین مربوط به کار کودک در ایران
در ایران اولین قانون مربوط به کار کودکان مربوط به سال ۱۳۰۲ است. این قانون از سوی والی ایالات کرمان و بلوچستان برای حمایت از کودکان و نوجوانان شاغل در کارگاه های قالیبافی کرمان وضع شد. این قانون، کار پسران کمتر از ۸ سال و دختران کمتر از ۱۰ سال را در کارگاه ها ممنوع می کرد. هرچند این دامنه سنی همه کودکان و نوجوانان را در بر نمی‌گیرد.
در سال ۱۳۲۵ قانونی تصویب شد که در ماده ۱۸ خود به کار گرفتن کودکان کمتر از ۱۲ سال را غیر مجاز اعلام کرد مگر در موارد کارآموزی، آن هم کمتر از ۶ ساعت.
در قانون کار سال ۱۳۲۸ نیز ممنوعیت کار کودکان کمتر از ۱۲ سال حتی به عنوان کارآموزی ممنوع شد.

شرایط کار کودکان در قانون کار ایران
حداقل سن کار در ایران ۱۵ سال است. البته این قانون دو استثنا دارد:
۱- طبق ماده ۱۸۸ قانون کار، کارگران کارگاه های خانوادگی که کارفرماهای آنها، همسر و خویشاوندان نسبی درجه یک آنها باشند، مشمول قانون کار نبوده و در نتیجه حداقل سن کار در مورد چنین کارگرانی رعایت نمی شود.

 

کودکان کار

 

۲- ماده ۸۴ قانون کار پیش بینی کرده است که در مشاغل و کارهایی که به علت ماهیت آن برای سلامتی یا اخلاق کارآموزان و نوجوانان زیان آور است، حداقل سن کار ۱۸ سال تمام خواهد بود. تشخیص این امر با وزارت کار و امور اجتماعی است.
مطابق قانون کار در ایران، کارگری که در سنین ۱۵ تا ۱۸ سال تمام باشد، کارگر نوجوان نامیده می شود (صفایی و ناظم، ۱۳۸۶).
به طور تقریبی میزان کودکان کار ایران در سال ۱۳۸۵ حدود ۱۲ درصد است که البته در مقایسه با سال‌های گذشته، و برعکس آمارهای جهانی که کاهش کار کودک را نشان می دهد، افزایش یافته است و بسیار نگران کننده است. این افزایش در تعداد کودکان کار در ایران همچنان به سیر صعودی خود ادامه می‌دهد چنانکه بیشتر از فعالان حقوق کودکان در این مسئله توافق دارند که در حال حاضر یک میلیون و ۸۰۰ هزار کودک کار در کشور وجود دارد (روزنامه اعتماد، ۲۰/۷/۱۳۸۷).

 

امتیازدهی
PDFPrint

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *