رشد و تکامل اجتماعی کودک

مقصود از رشد و تکامل اجتماعی این است که کودک بتواند با دیگران رابطه اجتماعی مناسب برقرار کند یا رشد و نمو لازم برای برقراری ارتباط با دیگران را به دست آورد. وقتی کودک یاد گرفت که با معیارهای گروه، خلقیات، سنت ها و ارزش ها هم نوایی کند و به مرحله ای رسید که توانست با جامعه اش ارتباط و همکاری و تعاون داشته باشد گوییم از لحاظ اجتماعی به رشد و تکامل دست یافته است.
کودک خردسال ابتدا فاقد احساسات اجتماعی است اما در مرحله بعد بر اثر سازگاری اجتماعی مقاوم خود را در میان گروه تثبیت کرده، به بازی های گروهی کم و بیش منظم می پردازد.
رشد اجتماعی تعیین کننده میزان سازگاری و موفقیت فرد در تعامل با گروه های گوناگون و سبب مقبولیت و محبوبیت است. آن کس از رشد اجتماعی برخوردار است که:
۱٫ مستقل باشد
۲٫ مسئولیت تصمیمات و اعمال خود را بپذیرد
۳٫ برای افراد دیگر جامعه ارزش قائل شود
۴٫ به شرکت در فعالیت های گروهی علاقه مند باشد و با دیگران همکاری کند
۵٫ به کارها و اعمال دیگران که مطلوب است توجه کند و آنها را بشناسد
۶٫ در مواقع ضروری راهنمایی و توجیه مفید دیگران را بپذیرد و خود را از راهنمایی های افراد آگاه و بصیر بی نیاز نداند.

 

 

سه مرحله رشد اجتماعی نوزاد
۱٫ مرحله غیر اجتماعی: در این مرحله که تا حدود یک ماهگی طول می‌کشد اعمال مبهم است و جهت خاصی نشان نمی دهد که آن را مرحله غیر اجتماعی بودن می نامند.
۲٫ مرحله پیش از اجتماعی شدن: معمولاً این مرحله از ۳۵ روزگی آغاز می شود. در این سن نوزاد با حرکات دست و پا یا تغییر جهت حرکت دیگران با چشم به آنها توجه می کند.
۳٫ در مرحله سوم یا ۳ تا ۴ ماهگی: نوزاد در برابر دیگران واکنش نشان می دهد. حدود یک ماه بعد نخستین ابتکار اجتماعی او به صورت لبخند زدن در برابر چهره های آشنا اعم از اینکه آنها هم لبخند بزنند یا خیر آشکار می شود.

رفتار اجتماعی اولیه
کودک معمولی در دو ماهگی با دیدن چهره مادر یا پدر خود لبخند می‌زند. والدین که از چنین واکنشی شادمان شده اند دست به هرکاری می‌زنند تا لبخند کودک تکرار شود.
در واقع، توانایی لبخند زدن در این سن و سال کم ممکن است از لحاظ تاریخی به این دلیل تکامل یافته باشد که پیوند والدین و کودک را تحکیم می بخشد. معنی این لبخندها برای والدین است که نوزاد آنها را می شناسد و به آنها عشق می‌ورزد و از این طریق والدین را تشویق می‌کند که در واکنش های شان نسبت به او محبت بیشتری نشان دهند. به این ترتیب نظام تقویتی متقابلی از تعامل اجتماعی ایجاد و حفظ می شود.
در اولین سال زندگی رابطه عاطفی کودک با اطرافیان به ویژه مادر نقش تعیین‌کننده‌ای در رشد اجتماعی او دارد، یعنی نحوه ارضای نیازهای اولیه کودک از جمله گرسنگی و تشنگی، سازنده نگرش آینده او نسبت به دیگران است.

دوره پیش دبستانی و رشد اجتماعی
در سنین ۳ تا ۶ سالگی، کودک بسیار پرتحرک و پرجنب وجوش است، به بازی علاقه فراوان دارد و بدان وسیله احساساتش را بروز داده، به شناخت محیط می‌پردازد.
کودک نسبت به محیط کنجکاو و به همکاری با دیگران علاقه مند است و تکلم و توانایی های ذهنی او رشد سریع دارند.
مشخصات دوره پیش دبستانی، رشد بارز هیجانی و جسمانی است. به طور کلی در فاصله دو تا سه سالگی کودک به نصف قد بزرگسالی خود می‌رسد.
در شروع این مرحله ۲۰ عدد دندان شیری در آمده است و در آخر دوره ریزش آنها شروع می شود.
در شروع دوره پیش دبستانی، کودک ممکن است عواطف پیچیده‌ای نظیر محبت، ناخشنودی، حسادت را هم در سطح پیش کلامی و هم در سطح کلامی در روابط اجتماعی خود، ابراز کند.
هیجانات کودک به آسانی تحت تأثیر رویدادهای بدنی نظیر خستگی و گرسنگی قرار می گیرد.
در پایان دوره پیش دبستانی، وجدان کودک برقرار می‌شود. پیدایش وجدان، زمینه را برای احساس اخلاقی کودک از نیک و بد فراهم می کند. در حدود هفت سالگی، کودک مقررات را طوری مطلق درک می‌کند که برای خاطر خودش به وجود آمده است.

 

 

رشد و تکامل اجتماعی در دوره دبستان
دوره دبستان دوره ای است که در آن تعامل با همسالان، اهمیت عمده ای پیدا می کند. میل به روابط خارج از خانه بر روابط خانوادگی تقدم پیدا می‌کند. با این حال رابطه خاصی با والد همجنس برقرار است که کودک با او همانند سازی کرده است و در این سن والد همجنس، کمال مطلوب و سرمشق کودک است.
در اوایل این دوره همدلی و توجه به حال دیگران شروع می شود، به طوری که در سن ۹ یا ۱۰ سالگی کودک توانایی کافی برای دوست داشتن، ترحم و سهیم شدن پیدا می کند. کودک همچنین ظرفیت برقراری روابط با ثبات و طولانی مدت را با خانواده، همسالان و دوستان و از جمله دوستانه صمیمی پیدا می‌کند. هیجانات مربوط به تفاوت جنسیت به صورت هیجان یا شرم در حضور جنس مخالف تظاهر می کند.
کودکان سنین دبستانی ترجیح می‌دهند با کودکان هم جنس خود تعامل داشته باشند. این دوره را مرحله سکون رشد روانی جنسی و روانی اجتماعی نامیده اند. مشخصه این دوره فقدان رفتار جنسی آشکار است که به عقیده فروید والایش یافته در قالب توانایی های دیگر نظیر ورزش، مطالعه و فعالیت های غیر جنسی با همسالان ظاهر می شود.
رشد اجتماعی در دوره دبستانی بسیار سریع است و معلمان و هم بازی ها در آن نقش مهمی دارند. کودک در مدرسه علاوه بر تقویت آموخته‌های خانواده، مطالب جدید و روش زندگی را می آموزد. مدرسه، اجتماعی شدن کودک را تسریع می‌کند، روابط او را با دیگران گسترش می‌دهد، روش حل مسئله و انجام دادن صحیح امور را به کودک می‌آموزد و مهارت‌های ذهنی او را تقویت می‌کند، از این رو معلم باید با کودک رفتار مسئولانه و محبت آمیزی داشته باشد تا کودک با علاقه و اشتیاق در مدرسه حاضر شده و او را الگو قرار دهد.
دانش آموزان دبستانی به رقابت با یکدیگر می‌پردازند و می‌خواهند از دیگران پیشی بگیرند. رقابت‌ کودکان که در آغاز، ملایم است به تدریج شدت می یابد و بر رشد اجتماعی آنان اثر می گذارد.

شاخص های رشد رفتاری اجتماعی و شخصی
تولد تا ۴ هفتگی: حساسیت طفل به صورت، چشمان و صدای مادر در چند ساعت اول عمر دیده می‌شود و با بلند کردن از زمین آرام می گیرد، چهره بی تفاوت است.
۱۶ هفتگی: لبخند اجتماعی خود به خودی یا برونزاد از خود ظاهر می سازد.
۲۸ هفتگی: پای خود را به طرف دهان می برد، تصویر داخل آینه را لمس می کند.
۴۰ هفتگی: با دور شدن از مادر احساس اضطراب می کند. به بازیهای کودکانه واکنش نشان می‌دهند.
۵۲ هفتگی: برای لباس پوشیدن از خود همکاری نشان می‌دهد.
۱۵ ماهگی: خواسته‌های خود را با اشاره یا صدا بیان می‌کند.
۱۸ ماهگی: قسمتی از غذای خود را می خورد و قسمتی را می ریزد. اسباب بازی ها را ردیف می کند.
۲ سالگی: لباس ساده را به تن می‌کند. با اسم به خودش اشاره می کند. به مادر نه می‌گوید.
۳ سالگی: کفش های خود را می پوشد. دکمه هایش را باز می‌کند. خودش به خوبی غذا می خورد.
۴ سالگی: صورت خود را شسته و خشک می کند.
۵ سالگی: خودش لباس پوشیده و آن را در می آورد.
۶ سالگی: بند کفش هایش را می بندند.

 

امتیازدهی
PDFPrint
نویسنده :
منبع : روان شناسی کودک و نوجوان - دکتر محمد علی احمدوند

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *