موضوع نقاشی و شخصیت کودک

کودک با تمام وجود و شخصیت ذهنی و عاطفی نقاشی می کند. این شخصیت در خطها، در طرز استفاده از فضا، در فقدان بعضی از قسمت های نقاشی، در انتخاب رنگها، در خود موضوع- اگر به او تحمیل شده باشد- نمایان می شود.
اگر زبان نقاشیهای کودکان را بدانیم، متوجه می‌شویم که در ورای شکل و ساخت نقاشیها، جنبه هایی از شخصیت کودکی نهفته است، بعضی از موضوعهای نقاشی برای تحلیل ساده تر از دیگران است، زیرا مدتهای درازی است که روانشناسان آن‌ها را بررسی کرده‌اند.
درک و فهم نقاشیهای کودک و چیزی که او می خواهد بیان کند، برای والدین و مربیان بسیار لازم است. در این قسمت به تحلیل هایی که روان شناسان از نقاشیهای کودک با موضوعهایی چون آدمک، خانه ،درخت ،خورشید و ماه، حیوانات و خانواده کرده‌اند اشاره می شود.

۱. شکل آدم(آدمک)
هنگامی که کودک شکل آدمی را می کشد قبل از هر چیز شکل خود و یا درکی را که از بدن و تمایلاتش دارد بیان می کند. در واقع، بین بعضی خطوط آدمک نقاشی شده خصوصیات روانی و جسمی کودک که آن را کشیده ارتباطهای مشخصی وجود دارد که کودک کاملا سازگار باشد، اگر برعکس آدمک مثلاً در اندازه‌ی بسیار کوچک یا در گوشه ای از کاغذ کشیده شده باشد به معنای این است که کودک خودرو کم ارزش و از دیگران پایینتر می داند.
اگر این کم بها دادن به خود در چندین نقاشی کودک ادامه پیدا کرده باشد خجالتی بودن اوست تفکر است تا حد تمایل به ناپدید شدن نیز پیش برود. در نقاشی، فقدان دست و بازو نیز علامت کم بها دادن به خود احساس ناامنی است.
کودکانی که خود را بالاتر از بقیه می دانند، آدمکهایی با اندازه های بزرگ رسم می کنند. این نوع نقاشی مخصوص کودکانی است که اختلال عاطفی دارند یا به طور معمول کودکانی اند زودرنج و حساس که همیشه فکر می کند به آنها ظلم می‌شود، وجود این دو آدمک های بزرگ در نقاشی کودکان آنها را در قضاوتهایشان آشتی ناپذیر و سرسخت جلوه می دهد. بنابراین شکل آدمک خواه تنها خواه در میان مجموعه ای از چیزهای دیگر باشد، بیان کننده مشخصات جالبی از شخصیت کودک است.

۲.خانه
خانه نماد پناهگاه و هسته اصلی و گرمی خانوادگی است که ممکن است مورد علاقه یا تنفر کودک باشد. خانه هایی که کودکان ترسیم می کنند ممکن است دارای باغچه و گل و در های بزرگ و پنجره پرده‌های کمد دیوار رنگین و دودکش بخاری باشد و اگر احساس کودک این است که در داخل این خانه زندگی سعادتمندی وجود دارد، خانه را دلباز نشان می‌دهد‌.
برعکس، ممکن است خانه بدون ورودی و دلگیر که از بقیه خانه ها نیز جدا مانده است و با دیوارهای بلند به صورت تنها و منزوی عرضه شود نشان دهنده احساس کودک درباره روابط نامطلوب درون خانه است در هر حال، کشیدن این نوع خانه ها در سنین مختلف کودک معانی گوناگونی پیدا می کند. پورن در سنین ۵ تا ۸ سالگی نماینده خجالتی بودن کودک و وابستگی شدید او به مادر، بعد از هشت سالگی نماینده احساس خود کوچک بینی و تنهایی کودک و در نوجوانی شرم و حیای زیاده از حد و داشتن احساسات رقیق است.

هنگامی که پدر و مادر از هم جدا شده باشند. خانه به دو قسمت تقسیم می شود و اغلب دارای دو در ورودی است که یک قسمت از خاله نماد زندگی واقعی و دیگری نشانه زندگی تحمیل شده بر کودک است.
اگر خانه به جای آن که به صورت عادی کشیده شود، به صورت مجلل و قصر مادر نشان داده شود، در واقع به منزله پناهگاهی مطلوب است که بدین ترتیب، شکل و رنگ جذابی خواهد داشت، برعکس اگر به صورت زندان کشیده شود نماد فشار خانواده های ناسازگار و از هم پاشیده است در این صورت حالتی شوم و در حال فرو ریختن دارد.

۳.درخت
برای تحلیل نقاشی درخت باید سه قسمت آن را مشخص کرد که عبارت اند از ریشه،تنه، شاخه ها و برگ ها. ریشه که زمین فرو رفته و درخت را تغذیه می کند نماد ناخودآگاه تمایلات درونی است.تنه بیانگر مشخصات دایمی و عمیق و پایدار شخصیت است. شاخه ها و برگها بیانگر راههای ارتباطی کودک با دنیای خارج است.
تنه درخت ممکن است کوتاه یا بلند کشیده شود.
بچه ها، در سنین پیش دبستانی، تنه درخت را بلند ترسیم می کنند، ولی بعد از این سن، بلند بودن درخت اغلب عقب افتادگی فکری یا بیماری عصبی و یا آرزوی بازگشت به دنیای دوران کودکی و قبل از مدرسه است.تنه درخت اگر کوتاه باشد نشانگر جاه طلبی و بلند پروازی کودک است. تنه درخت ممکن است مستقیم و صاف یا کج کشیده شود که در حالت دوم نشانگر بی ثباتی کودک است.

شکل شاخه ها و برگ ها نیز دارای معانی مختلفی است. درختی که دارای برگهای زیاد و در هم باشد با درختی که شاخه های مختلف آن هرکدام به سویی کشیده شده اند، از لحاظ معنی تفاوت دارند. حالت اول، بیانگر شخصیت در خود فرو رفته کودکی است که آمادگی تغییر و تحول ندارد، ولی حالت دوم، که در آن درخت شاخه‌های فراوانی دارد نمایانگر حساسیت شدید کودکی است که مسائل را میفهمد و قادر به ارتباط با دیگران است و در عین حال به راحتی می‌تواند خود را با محیط سازگار سازد.

۴. خورشید و ماه
تصویر خورشید بیانگر امنیت، خوشحالی، گرما، قدرت و به نظر برخی پژوهندگان نماد پدر مطلوب است. وقتی رابطه کودک و پدر خوب است، همیشه خورشید در نقاشیهای کودک به طور کامل در حال درخشیدن نمایش داده می شود و هنگامی که این ارتباط مطلوب نیست خورشید در پشت کوه ناپدید است. اگر کودک از پدرش بترسد، خورشید را به رنگ قرمز تند یا سیاه که مضطرب کننده است، کشیده می شود. با وجود این نحوه نمایش خورشید مانند سایر موضوع‌های نقاشی ممکن است به حال و حوصله لحظه ای کودک و نه تفاهم بین کودک و پدر بستگی داشته باشد. بنابراین، قبل از هر قضاوت و تعبیری در این مورد بهتر است، چندین نقاشی کودک بررسی شود تا دریابیم آیا این پدیده مرتب تکرار میشود یا نه و آنگاه به تحلیل آن بپردازیم.

ماه از نظر برخی روانشناسان نیستی است، زیرا زمانی که خورشید یعنی نماد زندگی ناپدید می‌شود ظهور می‌کند به همین دلیل بسیاری از کودکان آن را در نقاشیهایی که از قبر و قبرستان می‌کشند به کار می گیرند.

۵.حیوانات
اگر وجود حیوان در نقاشی کودک اهمیت خاصی کسب کند ممکن است به دلیل وفور حیوان در دور و بر او یا به دلیل احساس گناه و تقسیم می باشد که کودک در موقعیتهای خاص حس کرده و چون جرات آن را ندارد که گناه خود را ترسیم کند، ترجیح می‌دهد احساسات و عادات و تمایلات خود را در قالب حیوانی نشان بدهد و آن حیوان را وادار حرکت و رفتاری کند که خود شجاعت و قدرت ابراز آن راه ندارد.
‏اصلا گرایشهای پرخاشگرانه، غالباً به سوی شخص یا شیئ دیگری معطوف می‌شود و کودک نیز همیشه راهی پیدا می کند تا نقشهای بد را به دیگران منتقل کند. در دوران کودکی این جابجایی پرخاشگرانه قالب بند در مورد یک حیوان درنده انجام می گیرد که نماد فشار درونی و مخفی کودک است. به طور مثال، کودکی که ناخودآگاه به برادر کوچکش که تازه به دنیا آمده کم یا بی احساس کینه و حسادت می کند، در حالی که پدر و مادر برای کشتن گرگ درنده به طرف تخت خواب نوزاد می روند. گاهی اوقات نیز مانند کابوسها حیوان درنده در مقابل کودک قرار می گیرد

امتیازدهی
PDFPrint
نویسنده :
منبع : روانشناسی کودک و نوجوان - دکتر محمدعلی احمدوند

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *