ویژگی های رشد در دوره نوجوانی

فرایند تغییرات و تحولات ناشی از بلوغ، برای انتقال از دوره کودکی به دوره بزرگسالی به وقوع می‌پیوندد. این تغییرات در همه ابعاد رشد، اعم از جسمانی، روانی و اجتماعی اتفاق می افتد، هر چند که همزمان رخ نمی دهد.
اکثر تفاوت های بین دختر و پسر از نظر رشد جسمانی، توانایی‌های بدنی و رفتاری، تحت تاثیر بلوغ پدید می آید و مغز نیز مانند سایر اعضای بدن در ارتباط با جنس دختر یا پسر، از این مرحله مهم رشد اثر می‌پذیرد.
زمان و مدت تغییرات رشد در بین افراد، جنسیت ها، سطوح اقتصادی، اجتماعی و حتی در دوران های مختلف متفاوت بوده است. اگر چه زمان کیفیت رشد در زمینه بلوغ کاملا ژنتیکی است، ولی تاثیرات محیطی را نمی توان نادیده گرفت.
در این دوره رشد جسمانی نوجوان تکمیل می‌شود، نسبت به هویت خویش رشد و پختگی بیشتری می یابد و از ثبات عاطفی افزون تری در مقایسه با دوره قبل برخوردار است.
از نظر هوشی و ذهنی همچنان رشد می‌کند و الگوهای رشد گوناگون و متفاوتی را پی می‌گیرد. قابلیت بیشتری در ارتباط با استقلال طلبی در خود می یابد و یاد می گیرد که در بسیاری از موارد خود تصمیم گیری کند.
درباره کار، ادامه تحصیل، حتی ازدواج می اندیشد. در فرآیند پردازش این افکار و اندیشه‌ها به منظور نوشتن فلسفه ای از زندگی و درک و شناخت اهداف، ارزشها و معنای زندگی اهتمام می ورزد.

سن رشد یافتگی نوجوان
شاید جدیدترین موضوع مورد توجه نوجوان، تفاوت های فردی در هنگامی است که ویژگی ها و مشخصه های رشد پس از بلوغ ظاهر می‌شوند. افراد هم سن و سال تقریباً هم سال از نظر عقلی که همکلاسی نیز هستند ممکن است از نظر رشد جسمانی با یکدیگر تفاوت های چشمگیری داشته باشند.
پسری که برای سنش، قد او کوتاه یا بلند است و یا دارای صدای کلفت مردانه یا صدای ضعیف بچه گانه است به دلیل این تفاوت ها، احساس تردید و بدبینی می کند.
دختری هم که در مقایسه با دوستانش کوتاه‌تر یا بلندتر است و زودتر یا دیرتر از موعد معمول عادت ماهانه داشته است همین احساس را خواهد داشت.

 

آثار و اهمیت روانی بلوغ جنسی و زود رس و یا دیررس بسیار زیاد است. دختر و پسری که دارای بلوغ زودرس هستند از اعتبار اجتماعی بزرگ شدن در گروه برخوردارند، لکن در گروه خود احساس نادانی می کند و در گروه نوجوانان مسن تر نیز به دلیل نداشتن مهارت های لازم هویتی، جسمانی و اجتماعی راهی ندارند.
نوجوانانی که دارای بلوغ دیررس هستند نیز بی شک مشکلاتی حتی شدیدتر از گروه قبلی دارند. بلوغ دیررس به معنای بدن رشد نایافته در پسر و دختر است که احساس حقارت در او می انجامد و این امر مستقیماً بر شخصیت نوجوان اثر منفی بر جا می گذارد.

اثر تغییرات جسمانی بر نوجوان
تغییرات جسمانی نوجوان بیشتر به معنای تغییر در خود و شخصیت نوجوان است. هنگامی که نوجوان تغییر در اندازه و شکل بدن خویش را ملاحظه می کند. با این آگاهی احساس مهم بودن نیز به او دست می دهد. در طول فرایند رشد قد، نوجوان نسبت به اندازه های بدن خود بسیار حساس و کمرو می شود.
همه نوجوانان پسر و دختر احساس می کنند به دلیل اینکه از نظر اندازه های بدن و از نظر جنسی رشد کافی یافته اند، باید از حقوق و مزایای همراه با رشد نیز برخوردار گردند.
این حقوق و مزایا از انتخاب لباس، نوع آرایش سر، انتخاب دوست، رشته تحصیلی، نگرش به مذهب و حتی دیدگاه‌های سیاسی نوجوان را در بر می گیرد.
نوجوان احساس می‌کند که به اندازه کافی بزرگ شده است و می تواند در امور مربوط به خود بدون دخالت بزرگسالان و به ویژه والدین، تصمیم‌گیری کند. تحصیلات نشان می دهد که هر قدر با نوجوان به عنوان یک کودک رفتار کنیم، او پرخاشگرانه تر عمل خواهد کرد و بیشتر در جهت رسیدن به حقوق و امتیازاتی که به دلیل رشد یافتگی اش توقع برخورداری از آنها را دارد پافشاری خواهد کرد.
در دوره نوجوانی، غرور ناشی از موفقیت های جسمانی و قدرت عضلانی، به ویژه در پسران چشمگیر است. این وضعیت در نوجوان احساس رضامندی و شادمانی به وجود می آورد و موجب تمایل به تظاهر و خودنمایی در مسابقات و رقابت های فردی و گروهی می گردد.
در میان پسران، مهارتهای ورزشی و رقابتی مهم ترین منبع عزت اجتماعی در بین گروه همسال است.
توانایی‌ها، قابلیت‌ها و شایستگی‌های بدنی، نه فقط موجب کسب مدال و اعتماد در صحنه‌های ورزشی می گردد، بلکه این مهارت‌ها ارتباط نزدیکی با ویژگیهایی چون فعال بودن، پرخاشگری و رهبری در گروه دارد.
علاوه بر موفقیت های جسمانی و مهارت های فیزیکی، موقعیت های علمی، هنری و دیگر زمینه ها نیز می توانند جایگاه نوجوان را در بین گروه احترام‌آمیز سازد و در او احساس غرور و شادمانی پدید آورد.
این احساس ناشی از موفقیت، به ویژه در سال‌های آخر دبیرستان، سازگاری مطلوب نوجوان را افزایش می دهد.

امتیازدهی
PDFPrint
نویسنده :
منبع : خانواده و فرزندان در دوره دبیرستان - دکتر شکوه نوابی نژاد

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *