چکیده ای درباره نقاشی کودکان

فقط در سالهای اخیر است که روانشناسان نقاشی را در مقام فعالیتی بغرنج برای کودکان پذیرفته اند . همراه با این پذیرش این واقعیت نیز تحقق یافته است که فراینده نقاشی می تواند تاثیری چشم گیر در تصویر تمام شده داشته باشد.
کودکان در جریان ساخت تصویر با مسایلی چون برنامه ریزی جاگذاری و همراستا کردن اجزای تصویر مواجه می شوند . راه حل های کودکان برای این مسایل را میتوان تابع و تحت تاثیر گرایش های ادراکی و کار کردی ایشان دانست.
فقط زمانی که تمامی این عوامل برسی و در نظر گرفته شوند میتوانیم به تفسیر نقاشی های کودکان از لحاظ آنچه ممکن است از دنیای ادراکات و احساسات ایشان در معرض دید ما قرار دهند بپردازیم.

تاثیر محل نسبی استقرار نقاش
کودکان در مرحله خط خطی کردن یعنی در حدود دو سالگی غالبا اعتنایی به تعیین جهت اجزای درون نقاشی بر سطح کاغذ ندارند. گذشته از این بسیاری از پژوهشگران ( مثلا کلوگ ۱۹۷۰) دریافته اند که این گونه خط خطی کردن ((بنیادی)) غالبا بدون برخورداری از راهنمایی های دیداری انجام می شود. بدون تردید، جهت اجزای هر نقاشی که بدون کنترل چشم انجام می شود باید صرفا به نسبت محل استقرار شخص نقاش تعیین شود.

 

کودکان بزرگتر نیز که غالبا بر سر نخ های دیگری تکیه می کنند ممکن است جهت اجزای درون بخشی از نقاشی خود را به نسبت محل فاستقرار خودشان تعیین کنند مثلا فریمن (۱۹۸۰) گزارش داده است که در پاره ای موارد جهت محور اصلی (عمودی) نقاشی هایی را که کودکان از پیکره انسان انجام میدهند صرف نظر از محل قرار گرفتن مداد طراحی، می توان با کشیدن مداد به سوی شخص نقاش (کودک) بر سطح کاغذ نقاشی، تعیین کرد.

کندی(kennedy.1974.1980) درباره این نکته که افراد کاملا نا بینا می توانند نقاشی های خطی را درک کنند. تشخیص دهند و بیافرینند به بحث پرداخته است.( این گونه نقاشی ها با خطوط برامده بر ورق هایی از پلاستیک نازک ایجاد می شوند و از طریق لامسه درک یا مشاهده می شوند.) احتمال ورود که این مهارتهای تصویری در اغلب موارد شامل تعیین جهت خطوط نسبت به محل استقرار نقاش یا مشاهده گر نابینا نیز بشود.

بدین ترتیب، منطقی بنظر خواهد رسید که چنین نتیجه گیری کنیم که جهت نقاشی ها را میتوان نسبت به محل استقرار شخص نقاش تعیین کرد.و در اغلب موارد نیز چنین است . اما حدود اتکای کودکان به محل استقرار خودشان به عنوان سر نخی برای تعیین جهت اجزای درون نقاشی شان، تا کنون به روشنی اثبات نشده است.

تاثیر سرنخ های دیداری موضعی
همچنان که کودک به نقاشی خود به صفحه کاغذ ادامه می دهد قسمت های تشکیل شده  آن حکم انگیزه هایی جدید را پیدا میکند که می توان بر جاگذاری و تعیین جهت قسمت های بعدی نقاشی وی تاثیر بگذارند.

اغلب کودکان به هنگام نقاشی از پیکره  انسان کارشان را از کشیدن خط مرزی کله آغاز می کنند. بدیهی است که اغلب کودکان چهار ساله و بزرگ تر به هنگام جا گذاری بعدی چشم ها ، بینی و دهان، این اجزا را با توجه به خط مرزی کله و به نسبتآ جاگذاری می کنند.

برای بسیاری از کودکان، گام بعدی در پیکره افزودن تنه و پاها خواهد بود. گودناو و فریدمن(۱۹۷۲،Friedman) معتقداند که راستای تنه و پاها در نقاشی های کودکان نورس، عمود بر محور چشم ها تعیین می شود نه خط قاعده منطبق بر لبه پایینی کاغذ بدین ترتیب ، اگر محور چشم ها تصادفا قرار شود به حالت مایل به نسبت صفحه کاغذه کشیده شود، در آن صورت محور اصلی کله و تنه نیز باید به حالت مسایل به پایان برسد.

پهارگریوز (Hargreaves به نقل از گزارش فریمن۱۹۸۰) این نظریه را با درخواست از کودکان برای تکمیل تصویری که در ان کله ای با چشمان اریب به وسیله شخص آزمایشگر نقاشی در یک مرحله ی بعد این نکته را تایید کرد که مایل بودن محور چشم تاثیری ژرف برجهت نمایی دیگر قسمت های دیگر پیکره می گذارد.
یک نمونه جالب دیگر از تاثیر سرنخ های موضعی که از یک نقاش نیم تمام برگزیده شده است به جای گذاری بازوها مربوط می شود. در نقاشی های انجام شده از پیکره  انسان در پیکره، چنین به نظر میرسد که بازو ها طوری نقاشی شده اند که گویی از پهلوی کله خارج می شوند. این، از یک تصویر اساسا تعریف شده نیست بلکه ساخت نقاشی هایی با بازوهایی متصل به کله از کارهای عادی کودکان است . توضیحی که فریمن (۱۹۸۰)
و هارگریوز (۱۹۷۷ ) در این مورد داده اند آن است که کودکان ضمن انتخاب نقطه ای برای وصل کردن بازوها معمولا مایلند بازوها را به بزرگ ترین قسمت های قبلا نقاشی شده بدن وصل کنند.

در یک فرافکنی صحیح کله و تنه از لحاظ دیداری، نتیجه این تمایل (صحیح) وصل کردن بازوها به تنه است. اما پیش از این دیدیم که کودکان غالبا در اندازه کله به نسبت اندازه تنه اغراق می کنند ( به دلایل مرتبط با برنامه ریزی و تعیین توالی وظایف نقاشی).

در مواردی که کله عملا بزگ تر از تنه کشیده شود (چیزی که غالبا در نقاشی ها انجام شده در کودکان بزرگ تر از پنج سال نیز رخ می دهد) کار بست اصل جایگذاری فوق به وصل کردن بازوها کله منتهی خواهد شد. تکیه کودکان بر اندازه نسبی بخشهای بدن در جا گذاری بازوها را در صورتی که چندین دایره از پیش ترسیم شده به اندازه های مختلف به نشانه کله و تنه در اختیار ایشان قرار گیرد میتوان به روشنی مشاهد کرد.

فریمن و هاگریوز (۱۹۷۷) و فریمن(۱۹۸۰) به یک گرایش قابل اطمینان در میان کودکان دو تا چهار ساله برای جاگذاری بازوها در بخش بزرگ تر بدن بدون توجه به این که بخش مزبور نماینده ی کله است یا تنه پی بردند این اثر که اثر تناسب بدن نامیده میشود در میان کودکان نقاشی کننده طرح های بچه قورباغه ای در مقایسه با نقاشی کننده گان عادی که به مرحله ی کشیدن کله و تنه متمایز در نقاشی های آزادانه و خودانگیخته از پیکره ی انسان وارد شده بودند به مراتب بر جسته تر ملاحظه می شد.

تاثیر سرنخ های زمینی کار
زمینه ای که در ان کودکان از لبه های کاغذ برای هم آرایی یا همراستا کردن نقاشی خود استفاده میکنند(یا نمی توانند استفاده کنند) پیامدهایی مهم برای نظریه های پیاژه درباره ی مفهوم فضا در نزد کودک دارد.

 

علت این وضع ان است که مسایلی که قرار است در جا گذاری و هم راستا کردن اجزای نقاشی در صفحه کاغذ حل شوند به مسایل پیش آمده در مکان یابی برای اشیا در فضا شباهت دارند (پیاژ و اینهلدر ۱۹۵۶ ). به بیان دقیق تر چنین بنظر می رسد که پیاژه نقاشی های کودکان را بیشتر به صورت تصویرهای اسان از ادراک فضای سه بعدی توسط ایشان در نظر می گرفته است
در حالی که جاگذاری اشیادر فضای سه بعدی ممکن است در نظر بزگسالان چیزی بدیهی و طبیعی جلوه کند پیاژه میگفت توانایی سامان دهی فضا به شکل دستگاه مختصات مرجع یکی از دستاوردهای مهم در رشد قدرت شناخت کودکان به شمار می رود.

از لحاظ نظریه ی پیاژه تصور یک دستگاه مختصات مرجع زمینه یا چهارچوبی فراهم می آورد که در آن می توان هر مجموعه ی خاصی از اشیا را قرار داد. کودکان کوچکتر  از هفت سال معمولا به یک چنین تصوری از فضا دست نمی یابند و عمل کرد ایشان در انواع وظایف مربوط به فضا به وسیله یک رشته خطاهای ویژه متمایز خواهد گردید. مثلا در برخی تصاویر  جاگذاری دود کش به حالت عمود برخط مرزی شیب دار پشت بام به جای عمود بر خط قاعده افقی نقاشی در نقاشی های کودکان کوچک تر از هفت سال معمول است.

این ناهم آرایی دودکش از نظره پیاژه پیامد عدم درک عنصر عمودی توسط کودک به شمار میرود. پیاژه عدم درک عنصر افقی را علت عدم توانایی کودک به پیش بینی یا نسخه برداری صحیح از سطح مایع در یک ظرف مایل فرض کرده است(ر.ک. تصویر۱۵-ب) کودکان درسنین بین چهار و هفت سالگی عموما سطح مایع را به حالت عمود بر خط مرزی ظرف مایل بازنمایی میکنند .
از تحقیقات اخیر از جمله تحقییقات انجام شده در زمینه نقاشی کودکان چمین برمی آید که علت عدم توانایی اغلب کودکان در جهت نمایی صحیح سطح مایع آن نیست که ایشان فاقد درک عنصر افقی اند بلکه نوعی گرایش کار کردی است که سرنخ های موضعی بر آن غالبند.

ایبوتسن(Ibbotson ) و برایانت(Brayant ،۱۹۷۶) خطای بطری کج را به یک گرایش عمودی –گرایش کودکان به کشیدن خطوط متقاطع و عمود بر یکدیگر – نسبت داده اند. برمنر( Bremner ، ۱۹۸۵ )گفته است که بسیاری از نتیج نقل سده در تایید گرایش به عنصر عمودی نیز به یک تفسیر جایگزین سازه کار هستند – وآن این که کودکان غالبا مایلند خط عمود را برای آفریدن پیکره ای متقارن تر ترسیم کنند.

در یک مطالعه انجام شده توسط برمنر و تیلر(Taylor، ۱۹۸۲) از کودکان خواسته شد که از شکل های نشان داده شده در تصویر ۱۶ نسخه برداری کنند. نتایج این مطالعه تاکید کرد که کودکان به ساختن دو پاره ای های متقارن بیش از ساختن زوایای قائمه (به شکل پیش بینی شده در فرضیه مربوط به گرایش عمودی ) علاقه مند هستند.
دامنه استفاده کودکان از هر نوعی از سر نخ ( خود جزییات موضعی یا زمینه ) نیز با نظریه پیاژه ارتباط پیدا می کند.

پیاژه ادعا کرده است که استفاده صرف از وجود خود به عنوان نقطه  مرجع از خصوصیات تفکر کودکان نورس به معنی اعم کلمه است که وی از آن با عنوان تفکر هندسی نام می برد.

بنابراین اثبات این که کودکان نورس در برخی موارد به هنگام هم راستا کردن اجزای درون نقاشی خود در مقابله زمینه از خود حساسیت نشان داده اند مدرکی علیه توصیف و تبیین پیاژه تلقی می شود مدرک صریح مربوط به حساسیت کودک در قبال زمینه در جریان مطالعه انجام شده توسط هارگریوز (ر. ک. فریمن ۱۹۸۰ ) به دست امد که در ان از کودکان خواسته شد تصویر پیکره مردی را که کله اش قبلا نقاشی شده بود تکمیل کنند.

همچنان که پیش از این گفتیم معلوم شد که جهت نمایی محور چشم ها برمختصات محور تنه افزوده شده توسط کودک تاثیر می گذارد . آنچه در بحث کنونی جنبه حیاتی دارد این است که جهت نمایی محور چشم به نسبت صفحه نیز مهم بود به طوری که حتی کودکان شش ساله تمایل چشمگیری به هم راستا کردن پیکره با لبه کاغذ از خود نشان دادند.

امتیازدهی
PDFPrint

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *