چگونه خجالت کودکان را کاهش دهیم؟

در تعریف خجالتی و کم رو بودن کودکان باید گفت وقتی کودکان احساس خجالت و کم رویی می کنند در حقیقت نوعی احساس ناراحتی از بودن خود در محیط جمع نشان می دهند .

عارضه ی خجالت ، مواقعی پیش می آید که کودک در موقعیت های ناآشنا قرار گیرد یا هنگام تعامل و گفت و گو دچار اضطراب و ناراحتی های عصبی شود یا زمانی که کودک به طریقی مورد توجه دیگران قرار گرفته است در آن حالت بی نهایت ناراحت و خشمگین می شود .

معمولا کودکانی که خجالتی هستند بیشتر شاهد بازی بچه های دیگر بوده و کمتر در بازی شرکت می کنند .

شرم یا خجالت یک عاطفه اجتماعی است که در روابط اجتماعی در بعضی افراد ظاهر می‌شود. این حالت از احساس درونی خود کم‌تر پنداشتن در برابر فرد مقابل حاصل می‌شود و در برخی موارد آن قدر شدت می‌یابد که تمامی دیگر حالات اجتماعی فرد را مختل می‌سازد.

والدینی که نسبت به کودکان خود بیش‌ از حد خشن و بیش‌ از حد سختگیر هستند احتمال خجالتی شدن کودک و دچار شدن او به اضطراب اجتماعی را افزایش می‌دهند، محیط و آنچه واقعاً برای کودک در طول دورهٔ رشد وی اتفاق می‌افتد، نقش بزرگی در ایجاد این صفات در بزرگسالی دارد.

قبل از هر چیز والدین باید مراقب رفتار خود باشند و به جای دامن زدن به خجالتی و کم رو بودن کودک ، علل کمرویی او را شناسایی کرده و در پی برطرف کردن آن باشند . برای شناسایی علل خجالتی بودن کودکتان خوب است که اول به رفتار های خود با بقیه و یا با کودک دقت کنید ؛ شاید که علت اصلی خود شما باشید و بر اساس الگوپذیری کودک از والدین ، بازتاب رفتار خودتان را در کودک تبلور می کنید بدون آن که بخواهید .

علل خجالتی بودن کودکان
یکی از علت های مهم در خجالتی بودن کودکان ‘شخصیتی’ است و برمی گردد به رویداد های دوران نوزادی . برای مثال نوزادانی که احساسی و تحریک پذیرند دائم جیغ می زنند و خیلی گریه می کنند احتمالش است که در آینده در برقراری زمینه های ارتباط درست ، در ردیف کودکان ترسو ، خجالتی و کمرو قرار گیرند .

همچنین می توان ، رفتارهای آموخته شده از بزرگترها در معرض سرزنش های مرتب کودک از سوی والدین در روابط خانوادگی ، کمبود اعتماده به نفس در کودک ، حمایت بی اندازه از کودک یا تنبیه کردن کودک را از علل دیگر تاثیرگذار ، دانست .

والدین محترم این نکته را در نظر بگیرند که خجالتی بودن تنها می تواند یک مشکل شخصیتی برای کودک باشد و به هیچ وجه عیب و یا ایراد او نیست . پس اصلا نیازی به اعمال خشونت و سخت گیری زیاد از حد برای رفع آن در کودک نیست .

این نکته از آن جهت حائز اهمیت است که بعضا کودکان خجالتی یا کمرو افرادی درونگرا هستند و بدین جهت خیلی دوست ندارند با دیگران ارتباط برقرار کنند ، اگر شما به عنوان والدین و دیگر افراد اطرافیان کودک سر این مساله بخواهید عصبانی شوید که چرا او کم رو یا خجالتی است و باید فلان رفتار را که شما می گویید ، انجام دهد ؛ در این صورت نه تنها کودک خود را درمان نکرده بلکه این امکان را به وجود می آورید که اختلال های دیگری همچون لجبازی در کودک و یا پرخاشگری کودک را در مسیر رشد و شخصیت کودک به او تحمیل کنید .

درمان کمرویی کودکان
برای درمان کودکان خجالتی مثل درمان خجالتی بودن کودک ۲ ساله یا خجالتی بودن کودک سه ساله و یا بیشتر ؛ باید به کودک فرصت اظهار نظر بدهید هر قدر هم که کودک کم سن و سال باشد تلاش کنید فرصت اظهار در تصمیمات خانواده را برایش فراهم کنید . با فراهم کردن این امکان برای کودک در واقع به او جرات می دهید که بتواند در جمع هایی مانند کلاس مدرسه و یا جمع همسالانش به راحتی حرف بزند بدون آنکه استرس و اضطراب داشته باشد و احساس شرم کند .

در برخی کودکان خجالتی ممکن است مساله بهانه گیری مدرسه نرفتن را مشاهده کنید که دقیقا به دلیل استرس های کودک برای قرار گرفتن در جمع است شما با فراهم کردن این زمینه برای اظهارنظر کردن او ترس کودک از رفتن به مدرسه را در او از بین می برید .

مهارت های برقراری ارتباط در کودکان دیگر و به عبارتی دوست یابی در کودکان را به آن ها آموز‌ش دهید در قالب بازی کردن با کودک یا گفت و گو و حتی گفتن داستان .

بازی درمانی یکی از راه های درمان کودک خجالتی
به این صورت که می توانید مثلا سر میز شام ، نکاتی را به او یادآوری کنید خیلی آرام و با حوصله می توانید در نقش های دیگر غیر از والدین با او بازی کنید . مثلا شما در نقش یکی از دوستانش با او وارد صحبت شوید و در زمینه هایی که می دانید کودکتان کمرو است و احساس خجالت می کند با او صحبت کنید . به این منوال شما بدون اینکه کودک خود را نصیحت کرده و یا بدون دستوردادن به کودک ، به او آموزش می دهید که چگونه برخورد کند و باعث تشویق کردن کودک به صحبت کردن می شوید .

آموزش مسئولیت پذیری به کودک از دیگر راه های درمان کودک خجالتی
به کودکانتان مسئولیت بدهید اما آن ها را با کودکان دیگر مقایسه نکنید برای کودک شرایطی فراهم کنید که بتواند مسئولیت هایی را بپذیرد . سعی کنید از کودکانتان چیزی بخواهید که مطمئنید از پس آن بر می آید و حتی اگر شکست خورد شکست او را با دیگر کودکان مقایسه نکنید بلکه به پیشرفت او در مقایسه با رفتار های قبلی اهمیت بدهید .

کمکش کنید احساساتش را بیان کند. کودکان خجالتی از اینکه مورد قضاوت دیگران قرار بگیرند، ترسان اند اضطراب ناشی از این موضوع سبب بروز حس حقارت در آنها می شود. لازم است به طور مرتب به حرف های کودک و چیزهایی که از اطرافیان شنیده گوش کنید.به او اعتماد به نفس بدهید.هرچه شما بیشتر با او صحبت کنید، برقراری ارتباط با دیگران نیز برای او راحت تر خواهد شد.

از انگ زدن به کودک پرهیز کنید. از گفتن جملاتی نظیر «او را ببخشید،کمی خجالتی است!» خودداری کنید. بیان چنین جملاتی سبب می شود کودک شما گمان کند دچار مرضی درمان ناپذیر است و خجالتی بودن جزو ذات اوست. بیان این جملات حتی توجیهی برای او می شود تا نخواهد تغییر کند و از هر موقعیت اجتماعی که برایش سخت است، بگریزد.

از خجالتی بودن او در جمع حرفی به میان نیاورید. کودکان خجالتی در برابر حرف های اطرافیان بسیار حساس اند. حرف زدن در مقابل او با مادر دوستش تنها وضعیت را وخیم تر خواهد کرد. کودکان خجالتی بیش از قضاوت های منفی به قضاوت های مثبت محتاج اند.

او را مجبور به برقراری ارتباط نکنید. تشویق کردن کودکان خجالتی برای پیوستن به دیگران تنها وضعیت را بدتر می کند. باعث می شود این حس به کودک منتقل شود که والدین او را نمی فهمند و او بیشتر در خود فرو می رود و منزوی می شود. کنار آمدن با خجالت باید به تدریج و به آرامی صورت پذیرد.

حامی خجالت او نباشید. ثبت نام نکردن کودک در کلاس ورزش به این بهانه که او خجالتی است، موضوع را اسفناک تر از آن چیزی می کند که هست. ترس والدین به کودک القا می شود و همین امر سبب ترس او و خجالتی تر شدنش می شود. باید اجازه داد کودک با مشکلاتش کنار بیاید و جایگاهی در میان دیگران برای خود باز کند. مراقب نکته ای دیگر نیز باشید. خجالتی بودن نباید ادب را از کودک بگیرد. وقتی جایی می روید یا با کسی روبه رو می شوید، از او بخواهید سلام کند یا بابت کادویی که دریافت کرده تشکر کند.

از او بخواهید برایتان شعر بخواند. در خانه، خاله بازی کنید. اجازه بدهید در قالب یک بازی صحنه های زندگی واقعی تکرار شود. این نوع بازی ها اضطراب او را کم کرده و سبب صمیمی شدن او می شود. خواندن شعر یا تئاتر بازی کردن سبب می شود به مرور اعتماد به نفس بیشتری پیدا کند.

برای او ارزش قایل شوید. در پی هر پیشرفت کوچکی او را تحسین کنید. کودکان خجالتی همیشه فکر می کنند دیگران در مورد آنها بد قضاوت می کنند. پس هر بار کار درستی انجام می دهد، او را تشویق کنید. مثلا بگویید «من به تو افتخار می کنم. تو توانستی از ترست فاصله بگیری.»، «چه قدر شجاعی!» و … این امر سبب می شود حس عشق در او جان بگیرد.

نگذارید منزوی شود. لازم نیست برایش تولد بگیرید و تمامی دوستان را دعوت کنید. او را مجبور نکنید به تولد دوستانش برود و در جمعی از بچه ها حاضر شود.معمولا کودکان خجالتی ترجیح می دهند فقط با یک نفر بازی کنند. سعی کنید کودکی که به عنوان هم بازی برای او انتخاب می کنید کوچک تر از او باشد تا بتواند بر وی تسلط یابد و اعتماد به نفس پیدا کند. در صورتی که بیش از حد خجالتی شده او را پیش یک روان شناس ببرید و مشورت کنید.

بازی هایی برای کاهش هراس اجتماعی و رفع خجالت و کمرویی کودکان وجود دارد که بدین شرح است:

۱- مسابقه گویندگی در این بازی هر کودکی سعی می کند متنی را که از قبل تنظیم شده است بدون اشتباه بخواند (به تقلید از گویندگان اخبار تلویزیون و رادیو). برنده کسی است که مسلط تر از دیگران بوده و کمتر اشتباه داشته باشد.

۲- بازی «مصاحبه تلویزیونی» یکی از کودکان نقش فیلمبردار را با گذاشتن یک شی بر دوش ایفا می کند و فرد دیگر نقش مصاحبه گر را با گرفتن یک شی به عنوان میکروفن بازی می کند و از بچه های دیگر در رابطه با موضوعاتی که از قبل تنظیم شده است، سوالاتی می کند ازجمله در زمینه بهداشت دهان و دندان، رفتار در خانواده، رفتار در مدرسه، اطلاعات عمومی و…

۳- بازی «نقل خاطره، داستان، شعر، معما و لطیفه» از کودکان خواسته می شود با آرامش کامل، یکی از خاطرات خود یا داستان و شعری را که یاد دارند برای دیگر اعضای گروه تعریف کنند نتیجه گیری از خاطرات و داستان ها با هدایت بزرگ ترها و توسط اعضای گروه انجام می شود.

۴- بازی «چه کسی می تواند دیگران را بخنداند» یکی از کودکان موظف می شود با انجام حرکات خنده دار، دیگر افراد را بخنداند. از دیگر افراد خواسته می شود در مقابل خندیدن مقاومت کنند چون برنده کسی است که افراد بیشتری را بخنداند.

۵- بازی «کامل کردن یک داستان» یک نفر ابتدای یک داستان را تعریف می کند و از کودکان می خواهد که آن داستان را ادامه دهند. مثال: یک روز یک شکارچی در جنگل با یک شیر برخورد کرد… حالا بقیه داستان را یک نفر از کودکان ادامه می دهد و به همین ترتیب بقیه داستان را سایر کودکان ادامه می دهند.

۶- بازی «کامل کردن یک شعر» یک مصرع از یک شعر خوانده می شود و از کودکان خواسته می شود که مصرع و بیت های بعد را به نحوی که وزن و قافیه به هم نخورد بگویند. برنده کسی است که شعرش نزدیک تر به مضمون اصلی باشد.

۷- بازی «تکمیل جملات» برای کودکان یک سری جملات ناقص می خوانیم و آن ها باید حدس بزنند که در جای خالی، چه کلمات و جملاتی را قرار دهند (این موارد می تواند در ابتدا، وسط یا آخر جمله باشد) مثال: ……. بارید و تمام لباس هایم خیس شد. امروز با آن که …….. راه می رفتم به زمین خوردم. هر کسی که دوست دارد موفق شود باید……..

۸- بازی «پاسخ به پرسش ها»، کودکان باید به سوالات مطرح شده پاسخ صحیح دهند.
مثال:

– وقتی هوا سرد می شود چه می کنیم؟
– وقتی هوا گرم می شود چه کاری می کنیم؟
– وقتی بنزین خودرو تمام می شود چه باید کرد؟
– وقتی که هوا تاریک می شود چه باید کرد؟
– وقتی می خواهیم خط صاف رسم کنیم از چه وسیله ای باید استفاده کنیم؟ و سوالاتی از این قبیل.

۹- بازی «داستان سازی با تصاویر»، یک سری از تصاویر مختلف را به کودکان نشان می دهیم و از هر کودک می خواهیم برای آن تصویر، یک داستان تعریف کند.

۱۰- بازی «معلم بودن» این بازی با توجه به هدف های آن می تواند به شکل های مختلف اجرا شود از جمله شیوه برخورد با بچه های تنبل و درس نخوان، روش های تشویق، روش های تنبیه، مشخصات یک معلم خوب، اخلاق و رفتار کلاسی و مواردی از این قبیل، که همه به شکل نمایشی قابل اجراست. کودکان باید نقش های مختلف را بازی کنند تا به درک احساسات دیگران نائل شوند.

امتیازدهی
PDFPrint

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *